Có một trạng thái rất quen thuộc ở người trưởng thành: bạn vẫn đi làm mỗi ngày, vẫn hoàn thành công việc, không có vấn đề gì quá lớn, nhưng nếu ai đó hỏi “dạo này ổn không?”, bạn sẽ phải dừng lại một chút. Vì thật ra, không hẳn là không ổn, nhưng cũng không thể nói là ổn. Mọi thứ cứ trôi qua, đều đều, nhưng bên trong lại có một cảm giác khó gọi tên.
Từ trước đến nay, chúng ta được dạy rất nhiều về cách xử lý vấn đề. Khi buồn thì tìm cách hết buồn, khi căng thẳng thì tìm cách giảm stress, khi có chuyện thì cố gắng giải quyết. Nhưng có một câu hỏi khác, ít khi được đặt ra hơn: điều gì khiến một người thực sự cảm thấy cuộc sống của mình là “đang sống tốt”?
Khi “không còn vấn đề” vẫn chưa đủ
Trong một thời gian rất dài, tâm lý học cũng đi theo hướng đó, tập trung vào những gì “không ổn” như trầm cảm, lo âu hay sang chấn. Điều này hoàn toàn hợp lý, bởi vì giúp con người bớt đau khổ luôn là ưu tiên quan trọng. Nhưng dần dần, người ta nhận ra rằng không phải cứ “hết vấn đề” là sẽ “hạnh phúc”. Một người có thể không trầm cảm, không lo âu, cuộc sống nhìn bên ngoài khá ổn định…nhưng bên trong vẫn có thể cảm thấy trống rỗng, thiếu ý nghĩa, hoặc không thật sự kết nối với cuộc sống của mình. Và chính từ khoảng trống đó, một hướng đi mới trong tâm lý học bắt đầu hình thành – tâm lý học tích cực.
Tâm lý học tích cực là gì?
Tâm lý học tích cực không phải là “lúc nào cũng phải vui” hay “cố gắng nghĩ tích cực”, mà là một cách đặt lại câu hỏi: Điều gì thực sự khiến cuộc sống này có ý nghĩa? Điều gì khiến chúng ta cảm thấy mình đang sống, chứ không chỉ là tồn tại? Và làm sao để nuôi dưỡng những điều đó một cách có ý thức?
Nếu tâm lý học truyền thống hỏi: “Điều gì đang sai với con người?”, thì tâm lý học tích cực hỏi thêm: “Điều gì đang đúng, và làm sao để nuôi dưỡng nó?”
“Nếu tâm lý học truyền thống hỏi: “Điều gì đang sai với con người?”, thì tâm lý học tích cực hỏi thêm: “Điều gì đang đúng, và làm sao để nuôi dưỡng nó?”
Vì sao khoa học bắt đầu nghiên cứu về hạnh phúc?
Một phần là vì sau nhiều năm tập trung vào bệnh lý, các nhà nghiên cứu nhận ra rằng: chỉ giải quyết vấn đề là chưa đủ. Nhưng có lẽ lý do sâu hơn là: con người không chỉ muốn “ổn”, mà còn muốn “sống có ý nghĩa”.Có một sự khác biệt rất rõ, dù đôi khi khó gọi tên: giữa việc không còn mệt và việc cảm thấy cuộc sống này đáng để sống. Tâm lý học tích cực ra đời để lấp vào khoảng giữa đó. Nó không phủ nhận những cảm xúc tiêu cực, cũng không biến cuộc sống thành một thứ lúc nào cũng vui vẻ. Ngược lại, nó giúp chúng ta hiểu rằng: một cuộc sống “tốt” không phải là cuộc sống không có khó khăn, mà là cuộc sống mà, ngay cả khi khó khăn, chúng ta vẫn cảm thấy mình đang đi theo một hướng có ý nghĩa.
Hạnh phúc – có thể không phải là một “đích đến”
Trước đây, nhiều người nghĩ rằng hạnh phúc là một trạng thái: một ngày nào đó, khi mọi thứ ổn hết, chúng ta sẽ hạnh phúc. Nhưng càng nhìn kỹ, càng thấy: hạnh phúc không hẳn là một điểm đến. Nó giống như cách chúng ta trải nghiệm cuộc sống này, mỗi ngày. Đôi khi, hạnh phúc không đến từ việc có thêm điều gì đó, mà đến từ việc hiểu rõ hơn điều gì thực sự quan trọng. Không phải lúc nào cũng vui, nhưng có những khoảnh khắc đủ đầy – dù rất bình thường.
Kết lại
Có lẽ, hiểu về tâm lý học tích cực không phải để trở thành một người “tích cực hơn”, mà là để có một cách nhìn rõ hơn về chính mình và cuộc sống. Để khi có những ngày không ổn, chúng ta không quá hoang mang. Và khi có những ngày ổn, chúng ta hiểu vì sao mình cảm thấy như vậy.
Và đôi khi, chỉ cần như thế thôi, chúng ta đã bắt đầu sống một cách có ý thức hơn rồi.
Tác giả bài viết: Hoàng Liên
Tài liệu tham khảo
Seligman, M. E. P. (2002). Authentic Happiness. Free Press.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish. Free Press.
Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row.
Diener, E. (2000). Subjective well-being. American Psychologist, 55(1), 34–43.
Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995). Psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 69(4), 719–727.
